Kompansatör, bir veya daha fazla esnek eleman içeren herhangi bir düzenektir. Kompansatörler, esnekliğe ihtiyaç duyulan boru sistemlerinde veya basınçlı kaplarda meydana gelen boyutsal değişimleri karşılamak için kullanılır. Kompansatörler en yaygın olarak şunları karşılamak için kullanılır:
- Isıl genleşme/büzülme
- Titreşim
- Mekanik hareketler
- Zemin oturmaları
Kompansatörün Parçaları
Kompansatör; körük, aksesuarlar ve uç bağlantılarından oluşur.
- Körük – Esnek eleman
- Dalga – Körüğü oluşturan parçalar
- Katman / Kat – Körüğü oluşturan saclar
- Uç bağlantıları – Körüğü boru sistemine bağlayan parçalar
Kompansatörler Neden Tercih Edilir?
Kompansatör kullanmak için birçok neden vardır.
- Küçük bir alanda büyük hareketleri karşılayabilirler
- Çok esnektirler; boru sistemine veya kap duvarlarına daha düşük kuvvetler uygulanır (basınç kuvveti hariç)
- Bakım gerektirmezler
- Doğru tasarlandıklarında uzun ömürlüdürler
- Her yöndeki hareketleri karşılayabilirler (burulma hariç)
Kompansatörlere Alternatifler
Kompansatörlere alternatifler mevcuttur ancak hepsinin birçok dezavantajı vardır.
Boru Döngüleri (Omegalar)
Boru döngüleri, bir boru sistemine esneklik kazandırmanın en temel yoludur.
- Boru döngüleri bakım gerektirmez
- Boru döngüleri alanın sorun olmadığı yerlerde kullanılabilir
Boru Döngülerinin Dezavantajları:
- Alan sınırlıysa boru döngüleri kullanılamaz
- Sınırlı esneklik
- Yalnızca boru ekseni doğrultusundaki hareketleri karşılayabilirler
- Pig kullanımı için uygun olmayabilir
- Basınç kayıplarına neden olabilirler
Kayar Tip Kompansatör
Kayar tip kompansatörler büyük eksenel hareketleri karşılayabilir ancak yanal veya açısal hareketler için uygun değildir. Bakım gerektirirler ve yüksek basınçlarda sızdırmazlık sorunları yaşanabilir.
Kompansatör Tipleri
Üniversal ve Tekli Kompansatör
Tekli kompansatör tek bir körükten oluşur ve 3 hareket türünün tamamını karşılamak için kullanılır. Üniversal kompansatör 2 körükten oluşur ve 3 hareket türünün tamamını karşılayabilir.
Üniversal Kompansatör
Üniversal kompansatörler, tekli bir kompansatörün karşılayabileceğinden daha fazla yanal hareket gereken durumlarda en kullanışlı çözümdür. Körükler arasındaki mesafe ne kadar uzun olursa karşılayabilecekleri yanal hareket de o kadar fazla olur.
Gergi Çubukları ve Limit Çubukları
Gergi çubukları ve limit çubukları, kompansatör montajına bağlanan çubuk veya lama şeklindeki düzeneklerdir. Körüğün basınç kuvvetlerini ve müşteri tarafından belirtilen dış kuvvetleri taşımak üzere tasarlanırlar.
Gergi Çubukları ile Limit Çubukları Arasındaki Fark
Gergi çubukları, normal çalışma sırasında körüğün basınç itkisinin tamamını sürekli olarak karşılar ve yalnızca yanal hareketlere izin verir. Yalnızca yanal harekete izin verilmesi için konik pullar kullanılmalıdır. Kontrol çubukları ise daha çok emniyet düzeneği görevi görür. Ana sabit noktanın hasar görmesi durumunda körüğün aşırı uzamasını veya aşırı sıkışmasını önlerler.
Basınç Dengeli Kompansatör
Basınç dengeli kompansatörler, eksenel hareketlere izin verirken körüğün basınç kuvvetlerini sürekli olarak karşılar.
Menteşeli Kompansatör
Menteşeli kompansatör, körüğün basınç kuvvetini sürekli olarak karşılarken yalnızca tek bir düzlemde açısal dönmeye izin verecek şekilde tasarlanmıştır.
Kardan Mafsallı Kompansatör
Kardan mafsallı kompansatör, körüğün basınç kuvvetini sürekli olarak karşılarken her düzlemde açısal dönmeye izin verecek şekilde tasarlanmıştır.
Dıştan Basınçlı Kompansatör
Büyük eksenel hareketler gerektiğinde, bu hareketleri karşılamak ve iyi bir çevrim ömrü sağlamak için dalga sayısının artırılması gerekir. Ancak dalga sayısının artırılması yanal yay katsayısını düşürür ve körüğün iç basınca karşı dayanımını azaltarak burkulmaya, yani kolon burkulmasına (column squirm) neden olur. Bu sorunu aşmak için kolon burkulmasını önlemek amacıyla körüğe dıştan basınç uygularız. Bu düzende akışkan borunun içinde ancak körüğün dışındadır. Böylece körüğe dıştan basınç uygulanır ve körüğün burkulması engellenir. Kompansatör sıkıştığında körük uzar, kompansatör uzadığında ise körük sıkışır.
EJMA’ya Göre 1 ÇEVRİM Tanımı
Kompansatör nötr konumdan başlar ve ilk tasarım konumuna hareket eder. Ardından başlangıç noktasından geçerek ikinci tasarım konumuna hareket eder. Sonra tekrar başlangıç konumuna döner. Birden fazla hareket türü varsa bunların tamamından geçer. Bu, eş zamanlı hareketlerle 1 çevrimdir. 1 çevrim için aynı anda yalnızca tek bir hareket türü dikkate alınıyorsa buna eş zamanlı olmayan hareket denir.
Kompansatör Bağlantı Tipleri
Bağlantı tipi müşteri tarafından belirtilmelidir.
Döner (Gezer) Flanşlar (Vanstone)
Döner flanşlar şu durumlar için idealdir:
- Düşük basınçlar
- Akışkanın korozif olduğu ve flanşların akışkandan yalıtılması gereken durumlar
- Flanş cıvata hizalamasının sorun olabileceği mevcut boru sistemlerindeki montajlar
- Büyük çaplar için daha ekonomik bir çözüm gerektiğinde
- Sahada kaynak yapılmasına gerek olmadığında
Döner flanşlar yüksek basınçlı uygulamalar için önerilmez. Bu düzende körük veya boru flanşa kaynaklanmaz. Flanş kendi ekseni etrafında serbestçe dönebilir.
Sabit (Kaynaklı) Flanşlar
Sabit flanşlar şu durumlarda kullanılır:
- Flanş sızdırmazlığının önemli olduğu durumlar
- Akışkanın korozif olmadığı veya flanş malzemesinin buna göre seçildiği durumlar
- Flanş cıvata deliği hizalamasının sorun olmadığı durumlar
- Sahada kaynak yapılmasının tercih edilmediği durumlar
Bu düzende körük veya boru flanşa kaynaklanır. Flanş kendi ekseni etrafında serbestçe dönemez.
Kaynak Boyunları (Boru Uçları)
Kaynak boyunları şu durumlarda kullanılır:
- Basınç ve sıcaklıkların yüksek olduğu durumlar
- Kaynağın sorun olmadığı durumlar
- Sızıntıların önemli olduğu durumlar
Boru flanştan daha ucuz olduğu için daha ekonomiktirler. Conta gerektirmezler. Bu düzende körük bir boruya kaynaklanır.

İç Kovan (Liner)
İç kovanlar genellikle haddelenmiş ve boyuna kaynaklanmış paslanmaz çeliklerden üretilir. Daha kalın karbon çelik malzemeden veya Hardox ya da nikel alaşımları gibi malzemelerden de üretilebilirler.
İç kovanların birçok işlevi vardır:
- Akışkan aşındırıcıysa körüğü akışkandan koruyabilirler
- Akışı (akışkanı değil) körükten uzak tutarak körükte akış kaynaklı olası titreşimleri önlerler
- Akışı düzgünleştirerek basınç kayıplarını azaltırlar
Ancak akış alanı çok fazla daraltılırsa iç kovanlar basınç düşüşüne neden olabilir.
İç kovan kalınlığını etkileyen başlıca faktörler:
- Akış hızı
- Akışın türbülansı
- Akışkan
Dış Muhafaza (Kılıf)
Dış muhafazalar, körüğün dış yüzeyine sınırlı koruma sağlamak için kullanılır. Dış muhafaza kullanımı, körüğü sevkiyat, taşıma ve montaj sırasında oluşabilecek mekanik hasarlara karşı korumanın nispeten ekonomik bir yoludur ve kritik kompansatörler için kesinlikle önerilir. Standart uygulama, sökülebilir muhafaza talep edilmesidir. Sökülebilir muhafazalar, müşterilerin montajdan önce körüğü muayene etmesine olanak tanır.
Takviye Halkası
Takviye halkaları dalgaların arasında kullanılır ve dalga diplerine sıkı şekilde oturur. Temel amaçları körüğü iç basınca karşı güçlendirmektir.
Test Edilebilir Körükler
Her katman tam basınca göre tasarlanır. İç kat hasar görürse sızıntı algılama düzeneği kullanıcıyı uyarır ve yeni ünite sipariş edilene kadar ünite güvenli şekilde çalışmaya devam eder.
Kompansatörlerde Ön Ayar
Kompansatörlerde ön ayar, körüğün nötr boyundan veya şeklinden farklı bir boyda ya da şekilde monte edilmesi anlamına gelir. Ön ayar, kompansatörün nötr boyda monte edildiği duruma göre daha fazla hareket karşılamasını sağlar. Büyük deplasmanlı uygulamalarda çok faydalıdır. Ön ayar en yaygın olarak çubuklar kullanılarak uygulanır.
Kompansatörlerde Ön Ayar – Örnek
- Eksenel bir ünitenin 200 mm sıkışmayı karşılayacak şekilde tasarlanması gerekiyor.
- Körüğün nötr boyu 400 mm.
Bu durumda körüğün ayar boyu 400+100=500 mm’ye uzatılabilir. Ünite bu konumda sevk edilir ve monte edilir. Çalışma sırasında körük 200 mm sıkışır ve (500 mm-200 mm) 300 mm ayar boyuna gelir. Körük 200 mm sıkışmış olmasına rağmen bu, nötr boydan yalnızca 100 mm (400 mm-300 mm) daha kısadır. Çevrim ömrü yine 200 mm sıkışmaya göre hesaplanır.
Körük Kararsızlığı
Burkulma (squirm), körüğün kararsızlığıdır. Burkulma, yorulma ömrünü ve basınç taşıma kapasitesini düşürerek körük performansını büyük ölçüde azaltabilir.
İki tür burkulma vardır
- Düzlem içi burkulma – Çoğunlukla büyük çaplı, kısa boylu körüklerde görülür
- Kolon burkulması – Çoğunlukla küçük çaplı, uzun boylu körüklerde görülür
Düzlem İçi Burkulma
Düzlem içi burkulmanın en önemli özelliği, bir veya daha fazla dalganın eğilmesi ya da yamulması nedeniyle dalgaların artık körük eksenine dik olmamasıdır. Dalgalar artık birbirine paralel değildir ve patates cipsi gibi görünür.
Kolon Burkulması
Kolon burkulması, körüğün orta bölümünün belirgin şekilde yana kayması olarak tanımlanır. Tekli körüklerde bu, körüğün ortasıdır. Üniversal kompansatörlerde ise ara parça kayar veya döner.
Körüklerde Titreşim
Metal körükler, titreşimin yüksek frekanslı ve düşük genlikli olduğu uygulamalarda kullanılabilir. Pistonlu makineler gibi düşük frekanslı ve yüksek genlikli uygulamalar için uygun değildir. Ayrıca akış hızlarının yüksek olduğu durumlarda körük bölümünde oluşan türbülanslı akış, akış kaynaklı titreşime yol açabilir. Bu durum körüğün çevrim ömrünü büyük ölçüde azaltabilir. Akış kaynaklı titreşim, iç kovan kullanılarak kolayca önlenebilir.
Körüklerde Rezonans
Tüm cisimler, doğal frekans adı verilen belirli bir hızda titreşme eğilimindedir. Bir cisim, doğal frekansına eşit veya ona çok yakın bir frekansta titreşimlere ya da düzenli darbelere maruz kaldığında güçlü şekilde titreşir. Bu olaya rezonans denir. Mekanik rezonans, meydana geldiği cismi tahrip edecek kadar güçlü titreşimler oluşturabilir. Körüklerin sistem titreşimlerinden kaynaklanan rezonansı önleyecek şekilde tasarlanması için formüller mevcuttur.
Lens Kompansatörler
Lens kompansatörlerin özellikleri şunlardır:
- Nispeten büyük dalga yüksekliği ve hatve
- Tek katlı ve 2 mm ve üzeri et kalınlığı
- S şeklindeki yarım dalgalardan üretilir ve sürekli çevresel kaynakla birleştirilir
- Çapa ve şekle bağlı olarak karbon çelikte 5 mm’ye kadar üretim kapasitesi
Lens Kompansatörlerin Avantajları
- Göçükler, ince katlı körüklerde gerilme yığılmalarına yol açar ve zamanla yorulma çatlaklarına neden olur. Lens körükler mekanik hasara ince cidarlı körüklerden daha iyi dayanır.
- Kalın cidarlı körüklerde kaynakla onarım yapılabilir
- Lens körüklerin daha kalın cidarı korozyona karşı daha iyi dayanır.
- Karbon çelik malzeme kullanılabilir
Körük Malzemeleri
Körük elemanı için doğru malzemenin seçilmesi çok önemlidir. İnce katlı körükler herhangi bir korozyon payı olacak şekilde tasarlanmaz. Körük katmanları zaten ince olduğundan korozyona yer yoktur. Körük malzemesinin doğru seçilmesi çok önemlidir. Yapı malzemelerini belirlemek müşterinin sorumluluğundadır.
Kauçuk Kompansatörler
Kauçuk kompansatörler, boru sistemlerinin hareketleri, titreşimleri veya gürültüyü sönümlemesine yardımcı olur. Boru sisteminin ve bağlı ekipmanların hizmet ömrünü uzatır. Doğal veya sentetik elastomerlerden ya da floroplastiklerden üretilen esnek ünitelerdir. Gerektiğinde körüğe takviye (çelik, naylon veya aramid) eklenir. Enerji santralleri, proses tesisleri, kağıt ve selüloz fabrikaları, ısıtma ve havalandırma sistemleri, sıhhi tesisat, gemi inşaatı, offshore tesisler, baca gazı arıtma sistemleri, kimya veya petrokimya tesisleri kauçuk kompansatör uygulamalarından faydalanabilir.
Kauçuk Kompansatörlerin Avantajları
- Titreşim, gürültü ve eksen kaçıklığı sorunlarına en iyi çözüm
- 16 bar basınç ve 110°C sıcaklığa kadar çalışma koşullarına uygun
- Dar alanlar için optimum çözüm; esnek körük sayesinde büyük hareketleri karşılayabilir
- Eksenel, yanal ve açısal hareketleri karşılar
- Güvenli, güvenilir, dayanıklı ve bakım gerektirmez
- Kimyasallara ve korozyona dayanıklı
- Boru hattındaki eksen kaçıklıklarını karşılayabilir
Kaynak Boyunlu Kompansatörler
Eksenel hareketin istendiği yerlerde kaynak boyunlu kompansatörler kullanılır. Karbon çelik veya paslanmaz çelik boru bağlantılarıyla donatılırlar. Her yöndeki hareketleri karşılayabilmelerine rağmen esas olarak eksenel hareketler için kullanılırlar. Daha yüksek yanal hareketleri karşılamak için çift körüklü olabilirler. Kaynak boyunlu kompansatörler; sıcak ve soğuk su boru hatlarında, bölgesel ısıtma boru hatlarında, buhar hatlarında, gemi inşaatı ve egzoz sistemlerinde, jeotermal su uygulamalarında, kimya, demir-çelik, kağıt ve selüloz endüstrilerinde kullanılır.

Kaynak Boyunlu Kompansatörlerin Avantajları
- Diğer flanşlı kompansatörlere göre ekonomik
- Conta gerektirmez
Sabit Flanşlı Kompansatörler
Kaynaklı karbon çelik veya paslanmaz çelik flanşlarla donatılırlar. Egzoz gazı, sıvı akışkan ve buhar dahil olmak üzere çeşitli endüstriler için uygundurlar. Körükler en güncel EJMA standartlarına göre tasarlanır. Sabit flanşlı kompansatörler, daha yüksek yanal hareketleri karşılamak üzere tasarlanmış çift körüklü olabilir. 
Sabit Flanşlı Kompansatörlerin Avantajları
• Hızlı bağlantı • Kolay montaj • Döner flanşlı kompansatörlere göre daha yüksek basınç • Kolay değiştirilebilir
Döner Flanşlı Kompansatörler
Döner flanşlı kompansatörler karbon çelik veya paslanmaz çelik flanşlarla (EN, ASME veya talebe göre) donatılır. Egzoz gazı, sıvı akışkan ve buhar dahil olmak üzere çeşitli endüstriler için uygundurlar. Körükler en güncel EJMA standartlarına göre tasarlanır. Döner flanşlı kompansatörler, daha yüksek yanal hareketleri karşılamak üzere tasarlanmış çift körüklü olabilir. 
Döner Flanşlı Kompansatörlerin Avantajları
• Hızlı bağlantı • Mevcut flanş merkezlemesine uyum için kolay montaj • Kolay değiştirilebilir • Karbon çelik flanş, körük sayesinde akışkandan korunur
Dikdörtgen Kompansatörler
Düşük basınçlı uygulamalarda üç boyutlu hareketleri karşılamak için dikdörtgen metal kompansatörler kullanılabilir. Dikdörtgen kompansatörler çoğunlukla havalandırma sistemlerinde, kanallarda ve egzoz sistemlerinde kullanılır.
- Müşteri şartnamelerine uygun olarak çeşitli köşe tiplerinde tasarlanıp üretilebilir
- Isıl genleşme kompanzasyonu
- 750°C’ye kadar çalışma sıcaklığı

Lens Körükler
Boru hatları, kanallar ve basınçlı kaplardaki ısıl genleşme sorunları için lens körükler, geleneksel ince cidarlı metal körüklere kıyasla doğru çözüm olabilir. Kalın cidarlı kompansatörler, ince cidarlı kompansatörlerin yeterli olmadığı ısı eşanjörlerinde ve büyük çaplı boru sistemlerinde tercih edilir. Kimya, madencilik, demir-çelik endüstrileri, enerji santralleri ve çimento fabrikaları lens körük uygulamalarından faydalanır.

Lens Körüklerin Avantajları
• Lens körükler mekanik hasara ince cidarlı körüklerden daha iyi dayanır • Lens körüklerin daha kalın cidarı korozyona karşı daha iyi dayanır • Tesis bakım personeli kalın cidarlı körüklerde kaynakla onarım yapabilir • Yoğuşma suyu birikmesini önlemek için dalga tabanına drenaj bağlantıları eklenebilir • Sınırsız dalga yüksekliği • Kalın cidarlı, yüksek dalgalı yapı dayanıklıdır ve uzun ömürlüdür
Kompansatör Siparişlerini Nasıl İşliyoruz?
- Kompansatör sipariş süreci, müşteriden sipariş alındığında başlar.
- Siparişin teklifimizle uyumlu olup olmadığı kontrol edilir. (Ticari, teknik veya teslim tarihi açısından)
- Teklif ile sipariş arasında farklılık varsa, bu farklılıkları netleştirmek için müşteriyle iletişime geçilir.
- Sipariş ERP sistemine girilir.
- Müşteriye sipariş onayı gönderilir.
- Müşteri, siparişe uygun olduğundan emin olmak için sipariş onayını kontrol etmeli / incelemelidir.
- Parçalar onayda belirtildiği şekilde üretilir.